Số tiết: 5
Tuần 1, 2, 3


Chuyên đề 1: Văn học – Nhà văn – Quá trình sáng tác


1.Mục tiêu cần đạt
1.1. Kiến thức
- Hiểu được các khái niệm văn học (nghĩa rộng, nghĩa hẹp), hình tượng nghệ thuật, đặc trưng ngôn từ nghệ thuật, các ý nghĩa và giá trị của văn học.
- Nắm được nguyên tắc phân chia các thể loại văn học và đặc trưng thể loại của các văn bản trong chương trình.
- Hiểu được những điểm cơ bản về tư chất nghệ sĩ, các tiền đề của tài năng văn học và quá trình sáng tạo của một vài tác phẩm văn học.
1.2. Kĩ năng
- Phân biệt được bài văn theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
- Phân tích, chứng minh được ý nghĩa, tư tưởng và giá trị thẩm mĩ của những văn bản văn học trong chương trình Ngữ văn 10 nâng cao, qua đó hiểu được thế nào là phẩm chất, tài năng của tác giả.
1.3. Thái độ
Yêu quí các áng văn và các nhà văn được học trong chương trình Ngữ văn 10 nâng cao.

2. Chuẩn bị phương tiện dạy học của giáo viên và học sinh
- GV: Nội dung chuyên đề, các tài liệu tham khảo liên quan tới chuyên đề( sách lí luận văn học tập 1, tư liệu văn học 10, các câu hỏi thảo luận, bài giảng điện tử, Tranh minh họa các nhà văn
- HS: Tìm tư liệu có liên quan đến chuyên đề (Sách Lí luận văn học tập I của Trần Đình Sử (chủ biên, hoặc tìm trên mạng vào google tìm Đại học cần thơ (khoa sư phạm), vào môn lí luận vh).Đọc trước rút ra những nội dung chính, vở nháp để thảo luận (khi cần).Thống kê các tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn 10 nâng cao.
3. Tiến hành bài mới
I. Văn học
1.1.Khái niệm văn học
+ Nghĩa rộng: Vh là tên gọi chung mọi tác phẩm bằng ngôn ngữ nói hay viết, bao gồm các tác phẩm mà nay gọi là văn học, triết học, chính trị , tôn giáo ( khoa học xã hội nhân văn)
+ Nghĩa hẹp: là văn học nghệ thuật, tức các sáng tác ngôn từ bằng hư cấu, tưởng tượng, biểu hiện, tình cảm con người như thơ, tiểu thuyết, tản văn, kịch….
*Theo ý nghĩa chiết trung văn học chỉ những tác phẩm ngôn ngữ nói hoặc viết nằm giữa văn học nghĩa rộng và nghĩa hẹp, khó qui về một loại nào.
*Theo ý nghĩa qui ước: văn vần gọi là thơ, nhìn văn học theo dấu hiệu bề ngoài hay theo tiêu chuẩn tổng thể.Có tác phẩm thời này không xem là văn học nhưng thời khác thì lại xem là văn học.Vd:Điều này giống như đồ gốm thời cổ làm ra để dùng, nhưng người đời sau xem là nghệ thuật đem trưng bày ở viện Bảo tàng.Ở VN các tác phẩm như :Nhị thập tứ hiếu, Ngư tiều y thuật vấn đáp.. đều coi là tác phẩm văn học
Còn văn học theo nghĩa rộng cũng có tính nghệ thuật chỉ ở phương diện tu từ.
( Nghĩa hẹp của văn học là quan trọng nhất, nó đánh dấu sự hình thành quan niệm về văn học như một nghệ thuật ngôn từ với nội hàm đầy đủ nhất (chuyển tải tư tưởng tình cảm, thẩm mĩ bằng hình tượng nghệ thuật)
1.2. Hình tượng nghệ thuật
Hình tượng nghệ thuật là một sản phẩm vật chất hoặc tinh thần:
- Có khả năng biểu ý, có tính cụ thể, cảm tính.
- Là một thế giới được cấu tạo bằng kí hiệu siêu ngôn ngữ có giá trị biểu hiện đặc trưng, truyền cảm và thể hiện tư tưởng
- Có tính chỉnh thể và tính quan niệm được sáng tạo bằng hư cấu, tưởng tượng.
* Các đặc điểm của hình tượng văn học
Hình tượng văn học được sáng tạo bằng chất liệu ngôn từ, nó có tính gián tiếp trong việc gợi ra hình tượng, nhưng lại trực tiếp biểu hiện sức cảm thụ của chủ thể, nó có tính khái quát cao do thể hiện được các đặc trưng mang bản chất và thể hiện quan niệm tư tưởng của nhà văn.
Dùng để chỉ một chi tiết, một hình ảnh, có thể chỉ một nhân vật, sự kiện, có thể chỉ một phong cảnh, hoàn cảnh….và có thể chỉ toàn bộ thế giới nghệ thuật trong tác phẩm.Những suy nghĩ, biểu tượng trong đầu được hiện hình ra bên ngoài cho người khác cảm nhận( biểu ý)
Hình tượng là những hình ảnh , biểu tượng diễn đạt được những điều mà lời nói không biểu đạt hết được, biểu đạt những ý sâu xa thầm kín.
Hình tượng có tính chất ám thị và